Steeds meer jongeren in de WIA: eerder aandacht voor psychische klachten is essentieel
Steeds meer jongeren raken langdurig arbeidsongeschikt. Vooral psychische klachten spelen daarbij een belangrijke rol. Recente cijfers van UWV (Het Financieele Dagblad) laten zien dat het aantal twintigers dat uiteindelijk een WIA-uitkering aanvraagt de afgelopen jaren sterk is gestegen. Tussen 2018 en 2025 nam het aantal mannen van twintig tot dertig jaar dat zich voor de WIA meldde met 84 procent toe. Onder vrouwen in dezelfde leeftijdsgroep was de stijging zelfs 121 procent.
Psychische klachten ontstaan niet van de ene op de andere dag
Psychische klachten zijn steeds vaker een belangrijke oorzaak van langdurige uitval. Tegelijkertijd zijn klachten vaak al zichtbaar voordat iemand zich ziek meldt. Juist daarom is het belangrijk om signalen eerder te herkennen en het gesprek eerder aan te gaan.
Langdurige uitval begint vaak met een periode waarin iemand steeds meer moeite heeft om het werk vol te houden. Stress, overbelasting, somberheid of andere psychische klachten kunnen zich geleidelijk ontwikkelen. Toch worden deze signalen niet altijd herkend. Een werknemer die zich vaker kortdurend ziek meldt, minder energie heeft, zich terugtrekt of minder productief wordt, kan bijvoorbeeld worden gezien als iemand die tijdelijk minder goed in zijn vel zit. Dergelijke veranderingen kunnen ook een aanwijzing zijn dat iemand tegen zijn of haar grenzen aanloopt.
In de praktijk merken we dat organisaties soms pas in actie komen wanneer iemand daadwerkelijk is uitgevallen. Toch zijn er vaak al eerder signalen zichtbaar. Frequent kortverzuim, afnemende productiviteit, medewerkers die zich terugtrekken of negatieve opmerkingen kunnen aanwijzingen zijn dat er iets speelt. Juist die signalen bieden een kans om eerder het gesprek aan te gaan, in plaats van te wachten totdat iemand daadwerkelijk uitvalt.
Aandacht maakt signalen bespreekbaar
Vroegsignalering betekent niet dat een leidinggevende psychische klachten moet diagnosticeren. Het gaat erom dat veranderingen worden opgemerkt en dat er ruimte is om daarover in gesprek te gaan. Hoe gaat het met iemand? Hoe ervaart de medewerker de werkdruk? Zijn er veranderingen in de belastbaarheid of het gedrag? En is er iets nodig om het werk op een gezonde manier vol te kunnen houden? Een open gesprek kan ervoor zorgen dat problemen eerder zichtbaar worden. Daarmee ontstaat ook eerder de mogelijkheid om iets aan de situatie te veranderen.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat werkzaamheden anders worden verdeeld, prioriteiten worden aangepast of dat professionele ondersteuning nodig is. Het doel is niet om alle psychische klachten te voorkomen, maar om te voorkomen dat signalen onnodig lang worden genegeerd.
Van signalen naar langdurig verzuim
Psychische klachten kunnen niet alleen gevolgen hebben voor de werknemer, maar ook voor de organisatie. Wanneer iemand uitvalt, moet het werk vaak door collega's worden opgevangen. Zeker in sectoren waar al sprake is van personeelstekorten en hoge werkdruk kan dat de belasting verder vergroten. Hierdoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: hoge werkdruk → mentale klachten → uitval → extra druk op collega's → nieuwe klachten en uitval. Door eerder aandacht te hebben voor werknemers die tegen hun grenzen aanlopen, kunnen werkgevers mogelijk voorkomen dat klachten verder escaleren.
Niet wachten tot iemand ziek thuis zit
Een belangrijk moment voor werkgevers ligt daarom vóór de ziekmelding. Leidinggevenden hoeven geen hulpverlener te zijn en hoeven ook niet te bepalen wat er medisch met een werknemer aan de hand is. Wel kunnen zij een belangrijke rol spelen in het herkennen van veranderingen. Dat begint vaak met een goed gesprek.
Daarbij is het belangrijk dat aandacht geen eenmalige actie is. Wanneer werknemers weten dat er ruimte is om problemen bespreekbaar te maken, wordt het ook gemakkelijker om aan te geven wanneer het minder goed gaat.
Ook na een ziekmelding blijft aandacht belangrijk
Vroegsignalering kan niet altijd voorkomen dat iemand uitvalt. Wanneer een werknemer eenmaal ziek thuis zit, blijft goede begeleiding belangrijk. VerzuimConsult ziet dat werknemers soms langere tijd thuis zitten zonder voldoende contact met hun werkgever. Dat kan de afstand tot het werk steeds groter maken.
Dat betekent niet dat een werknemer tijdens ziekte onder druk moet worden gezet om snel weer aan het werk te gaan. Goede verzuimbegeleiding vraagt juist om een balans tussen ruimte voor herstel en aandacht voor wat iemand wél kan. De Bedrijfsarts kan de belastbaarheid en mogelijkheden van een werknemer in kaart brengen. Vervolgens is het belangrijk om die mogelijkheden daadwerkelijk te vertalen naar de praktijk.
Mogelijkheden vertalen naar passend werk
Daar loopt de re-integratie in de praktijk nog regelmatig vast. Een Bedrijfsarts kan aangeven welke mogelijkheden iemand heeft, maar daarmee is iemand nog niet automatisch weer aan het werk. De volgende stap is om te kijken wat die mogelijkheden concreet betekenen binnen de organisatie. Mogelijkheden moeten worden vertaald naar concrete taken, soms met tussenstappen. Lukt dat binnen de organisatie niet zelfstandig, dan kan het helpen om advies in te winnen bij een Arbeidsdeskundige of onafhankelijke Casemanager.
Daarmee wordt re-integratie meer dan het volgen van de verplichte stappen binnen de Wet verbetering poortwachter. De documenten en evaluatiemomenten zijn belangrijk, maar uiteindelijk draait het om de vraag: wat kan iemand op dit moment wél en wat is nodig om duurzaam verder te komen?
Van aandacht naar actie
De stijgende WIA-instroom onder jongeren maakt duidelijk dat psychische klachten en duurzame inzetbaarheid steeds belangrijkere thema's worden. Voor werkgevers ligt er een belangrijke rol in het eerder herkennen van signalen en het bespreekbaar maken van mentale belasting.
Aandacht alleen lost psychische klachten uiteraard niet op. Maar aandacht kan er wel voor zorgen dat problemen eerder worden gezien. En wanneer problemen eerder zichtbaar zijn, kan ook eerder worden gekeken naar passende ondersteuning, aanpassingen in het werk of andere oplossingen. Dat kan het verschil maken tussen iemand die tijdelijk tegen grenzen aanloopt en iemand die uiteindelijk langdurig uitvalt. Vroegsignalering begint daarom niet bij de ziekmelding, maar bij aandacht voor wat er al vóór die tijd gebeurt.
VerzuimConsult helpt bij preventie en re-integratie
Psychisch verzuim vraagt om meer dan het afvinken van wettelijke verplichtingen. Het vraagt om aandacht, tijdige signalering en een aanpak die aansluit bij de mogelijkheden van de werknemer én de organisatie. VerzuimConsult ondersteunt werkgevers bij verzuimbegeleiding, preventie en re-integratie. Wanneer het nodig is om mogelijkheden te vertalen naar passend werk, kunnen ook een Arbeidsdeskundige of onafhankelijke Casemanager worden ingezet.
Wil je weten hoe je als werkgever signalen van psychische klachten eerder kunt herkennen of hoe je werknemers beter kunt begeleiden bij verzuim en re-integratie? Neem contact op met VerzuimConsult.